[polska wersja językowa poniżej]
“Networking” is a word that can provoke unease in any field, and the cultural sector is no exception. It can evoke images and experiences of transactional exchanges, strategic self-promotion, or not-so-quiet exhaustion of trying to be visible in already crowded rooms. Yet for many artists, curators, and institutions working across contexts, networking describes something else entirely: relationship-building rooted in trust, shared responsibility, and long-term collaboration.
Rather than a technique or purely exchangeable process, it can (and arguably should) exist as an ongoing, relational practice – an ecology, rather than extraction.
Networking as Relational Infrastructure
At the Adam Mickiewicz Institute, networking is framed not as accumulation, but as sustained partnership. “It is a long-term, trust-based process of building meaningful and lasting relationships with international partners – cultural institutions, curators, festivals, and media – that translate into real opportunities for Polish artists”, they explain. The institution puts great emphasis on working closely with the cultural community in Poland, while actively connecting Polish artists and institutions with their counterparts abroad and creating platforms for genuine exchange. For them, networking becomes “relational work”.
“It requires attentive listening, sensitivity to local contexts, and co-creating projects rather than simply ‘exporting’ culture”, they add. “The aim is not short-term visibility, but sustained partnerships that lead to co-productions, touring exhibitions, residencies, and future collaborations.” It also becomes crucial when working on large international initiatives, such as the Polish Presidency of the Council of the European Union 2025 or the UK/Poland Season 2025. “Networking is described as bridge-building that must endure beyond a specific political moment. Culture is not only the event itself, but ‘everything that happens before, during, and after.”
“Networking is described as bridge-building that must endure beyond a specific political moment. Culture is not only the event itself, but ‘everything that happens before, during, and after.”
This emphasis on continuity echoes across institutions. Agnieszka Pindera, Director of Zachęta – National Gallery of Art, describes collaboration as shared responsibility rather than circulation. “The experience of polycrisis has forced cultural institutions to find new ways of managing their resources”, she says. Zachęta is no exception to this. “Organising exhibitions takes up not only a significant part of our budget but also a great deal of our team’s time and energy. Rather than treating exhibitions as finished products to be circulated, we invite partners to help shape the concept from the outset and to share both the financial commitment and the responsibility for bringing projects to life.”
“This kind of model, one that distributes responsibility, expertise, and risk, while also strengthening the intellectual and curatorial depth of the project, is what we see as a truly valuable partnership”, Pindera adds. Here, networking becomes structural: a way of redistributing labour, risk, and authorship.
Informality, Trust, and the Small Team
The Katarzyna Kozyra Foundation frames networking as something that begins internally. “In our daily work, networking is less about formal exchanges and more about everyday collaboration and mutual support within a small team. Each of us brings different skills and professional backgrounds, and networking means actively relying on one another’s expertise. Contacts are treated as shared resources rather than individual assets.”
Informal conversations, shared problem-solving, and horizontal dialogue form the foundation of external relationships. The distinction between meaningful and extractive networking becomes visible in everyday practice. “Meaningful connections are built gradually, through regular communication, mutual trust, and genuine interest in each other’s work, not only when a project or funding opportunity appears. Extractive networking, in contrast, is usually experienced as one-sided and occasional, driven by urgency rather than care.”
The scale of an institution shapes its approach, but the principle remains consistent: continuity over urgency.
Where Meaningful Relationships Begin
For artist Monika Drożyńska, the most meaningful professional relationships do not begin at exhibition openings. She notes that “the best professional relationships begin with a joint effort. I believe in those that arise through competence and consistency: less small talk, more responsibility.”
Artist Iwona Demko echoes this emphasis on ethics. “Meaningful relationships begin where mutual support and work ethic appear”, she says. For her, a measure of the quality of a relationship with an institution is whether a gallery compensates the artist as naturally as it remembers the salaries for the technical crew, the photographer, or the administration. “Real networking is about building a community based on respect, not just an exchange of benefits.”
Both statements reposition networking as a labour practice that not only benefits from but necessitates fairness.
Visibility and Burnout
For many artists, especially those relocating to larger cultural centres, networking can be emotionally demanding and labour-intensive on top of the many other layers of work that are required to sustain a studio practice or cultural work.
Artist Patryk Różycki reflects on the role of networking when moving from Gdańsk to Warsaw by saying that he then understood how much location shapes opportunity. “In a larger environment, there are more curators, critics, galleries, but also more competition and invisible hierarchies”, he explains. “I remember going to openings feeling ashamed and stressed, hoping someone would introduce me to the ‘right’ person. You start to feel evaluated: whether you look cool enough, whether you already have recognition. It can be emotionally exhausting, especially when you are new.”
The way location shapes access to opportunities (and reveals hierarchies) is another key reality of cultural community building. “We often see the same names circulating in institutions and wonder: are they truly the only strong artists, or simply the most connected?”, Patryk asks and adds: “If we want a healthier community, we have to create space for newcomers and admit that almost everyone feels insecure at some point. Relationships, in the end, are more important than positioning.”
Artist Krzysztof Marchlak describes networking as both an opportunity and a boundary-setting: “First and foremost, this always has the possibility to be such an enriching process: the possibilities to get in touch with new audiences, exhibition opportunities, and new contacts. Getting to know people in real life fills a gap that social media cannot quite fill.”
“Networking is always a mix of the personal and professional. A curator or gallery can be interested in your work, but they are also interested in who you are and why you do what you do”, he adds. Yet, at the same time, sustainability requires selectivity. “It’s important to be realistic with our choices, and really assess what’s worth our effort and time. Be more selective and strategic”, Krzysztof elaborates. “Don’t be afraid to say no, without explanation. Understand your physical limitations and capacity. Focus on making the next right decision.”
Although burnout is something of an inevitability in the cultural industry shaped by extractive systems, it can sometimes be mitigated or softened through discernment. Growing self-awareness of one’s own limits and capacities is often gained only through experience, missteps, and recalibration. It is not necessarily fixed and can evolve over time
Unspoken Rules and Alternative Tables
The Polish art world, like any ecosystem, contains both spoken and unspoken hierarchies. These are not always explicitly communicated, but deeply felt and experienced, such as who is introduced, who is seen, and who circulates.
Demko offers a powerful reframing: “Do not be afraid to be ‘naughty’ (or ‘disobedient’). Do not seek acceptance where they do not understand your message. Create on your own terms, even if the art world expects something else from you. Support one another. And most importantly: do not wait for an invitation to a table where there is no place for you. Build your own table, invite others to it, and together create a world on your own terms where you will feel good. Create your own thing and pursue that boldly.”
This advice suggests a shift from seeking entry to constructing alternatives to actively creating and owning one’s agency.
Toward a Care-Based Professional Culture
Across these voices, a shared theme emerges: networking often works best when it is not forced. When it grows from collaboration, shared labour, mutual recognition, and long-term thinking.
A care-based professional culture might look like: institutions sharing responsibility and risk, artists being compensated as a given, not an afterthought, or relationships maintained beyond funding cycles. Other alternatives might include informal dialogue and relationship building valued alongside formal agreements, space made for newcomers, and building in more safeguards to have the freedom to say no.
In this view, networking does not have to be performance; it is a critical infrastructure for relational, ethical, and ongoing relational practice grounded in shared values or a common goal. And perhaps the word itself becomes less important than what it describes: a community sustained not by visibility alone, but by reciprocity.
Networking bez stresu.
Budowanie relacji zawodowych w sektorze kultury.
„Networking” to słowo, które może wywoływać niepokój w każdej branży, a sektor kultury nie jest tu wyjątkiem. Może kojarzyć się z obrazami i doświadczeniami transakcyjnych relacji, strategiczną autopromocją lub nie do końca cichym zmęczeniem próbami zwrócenia na siebie uwagi w już zatłoczonych pomieszczeniach. Dla wielu artystów, kuratorów i instytucji działających w różnych kontekstach networking oznacza jednak coś zupełnie innego: to budowanie relacji opartej na zaufaniu, wspólnej odpowiedzialności i długoterminowej współpracy.
Nie jest to technika ani proces oparty wyłącznie na wymianie, ale może (i prawdopodobnie powinien) istnieć jako ciągła praktyka relacyjna – oparta na dbaniu o relacje, a nie ich wykorzystywaniu.
Networking jako struktura relacyjna
W Instytucie Adama Mickiewicza networking nie jest postrzegany jako gromadzenie kontaktów, ale jako trwałe partnerstwo. „Jest to długotrwały, oparty na zaufaniu proces budowania znaczących i trwałych relacji z międzynarodowymi partnerami – instytucjami kulturalnymi, kuratorami, festiwalami i mediami – które przekładają się na realne możliwości dla polskich artystów” – wyjaśniają. Instytucja kładzie duży nacisk na ścisłą współpracę ze środowiskiem kulturalnym w Polsce, jednocześnie aktywnie łącząc polskich artystów i instytucje z ich zagranicznymi odpowiednikami oraz tworząc platformy do prawdziwej wymiany. Dla nich networking staje się „pracą relacyjną” (pracą nad budowaniem relacji).
„Wymaga uważności i wrażliwości na lokalny kontekst i współtworzenia projektów, a nie tylko ‘przenoszenia’ kultury” – dodają. „Celem nie jest krótkotrwała widoczność, ale trwałe partnerstwa, które prowadzą do koprodukcji, wystaw objazdowych, rezydencji i wspólnych projektów w przyszłości”. Ma to również kluczowe znaczenie przy pracy nad dużymi międzynarodowymi inicjatywami, takimi jak polska prezydencja w Radzie Unii Europejskiej w 2025 roku lub UK/Poland Season 2025. „Networking jest opisywany jako budowanie mostów, który musi utrzymać się również po przeminięciu danego momentu politycznego. Kultura to nie tylko samo wydarzenie, ale »wszystko, co dzieje się wcześniej, w trakcie i po nim«”.
„Networking jest opisywany jako budowanie mostów, który musi utrzymać się również po przeminięciu danego momentu politycznego. Kultura to nie tylko samo wydarzenie, ale »wszystko, co dzieje się wcześniej, w trakcie i po nim«”
Ten nacisk na ciągłość ma swoje odzwierciedlenie we wszystkich instytucjach. Agnieszka Pindera, dyrektorka Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki, opisuje współpracę jako wspólną odpowiedzialność, a nie tylko wymianę. „Doświadczenie wielokryzysu zmusiło instytucje kulturalne do znalezienia nowych sposobów zarządzania swoimi zasobami” – mówi. Zachęta nie jest tu wyjątkiem. „Organizacja wystaw pochłania nie tylko znaczną część naszego budżetu, ale także dużo czasu i energii naszego zespołu. Zamiast traktować wystawy jak gotowe produkty przeznaczone do rozpowszechniania, zapraszamy partnerów do współtworzenia koncepcji od samego początku i dzielenia się zarówno zobowiązaniami finansowymi, jak i odpowiedzialnością za realizację projektów”.
„Taki model, który rozkłada odpowiedzialność, wiedzę i ryzyko, a jednocześnie wzmacnia intelektualną i kuratorską głębię projektu, postrzegamy jako prawdziwie wartościowe partnerstwo” – dodaje Pindera. W tym przypadku networking staje się strukturalny: jest sposobem na redystrybucję pracy, ryzyka i autorstwa.
Nieformalność, zaufanie i mały zespół
Fundacja Katarzyny Kozyry postrzega networking jako coś, co zaczyna się od wewnątrz. „W naszej codziennej pracy networking nie polega raczej na formalnej komunikacji, a bardziej na codziennej współpracy i wzajemnym wsparciu w ramach małego zespołu. Każdy z nas wnosi inne umiejętności i doświadczenie zawodowe, a networking oznacza aktywne korzystanie z wiedzy innych. Kontakty traktowane są jako wspólne zasoby, a nie indywidualne atuty”.
Nieformalne rozmowy, wspólne rozwiązywanie problemów i horyzontalny dialog stanowią podstawę relacji zewnętrznych. Różnica między wartościowym a jednostronnym networkingiem staje się widoczna w codziennej praktyce. „Wartościowe relacje buduje się stopniowo, poprzez regularną komunikację, wzajemne zaufanie i autentyczne zainteresowanie pracą drugiej strony, a nie tylko wtedy, gdy pojawia się projekt lub możliwość pozyskania funduszy. Networking eksploatacyjny jest natomiast zazwyczaj postrzegany jako jednostronny i okazjonalny, motywowany pilną potrzebą, a nie troską”.
Skala instytucji kształtuje jej podejście, ale zasada pozostaje niezmienna: priorytet ma ciągłość, nie natychmiastowy rezultat.
Gdzie zaczynają się wartościowe relacje
Dla Moniki Drożyńskiej najbardziej wartościowe relacje zawodowe nie zaczynają się na wernisażach. Artystka zauważa, że „Najlepsze relacje zawodowe rodzą się w wyniku wspólnych wysiłków. Wierzę w te, które powstają dzięki kompetencjom i konsekwencji: mniej rozmów towarzyskich, więcej odpowiedzialności”.
Artystka Iwona Demko podziela ten nacisk na etykę. „Wartościowe relacje zaczynają się tam, gdzie pojawia się wzajemne wsparcie i etyka pracy” – mówi. Miarą jakości relacji z instytucją jest dla niej to, czy galeria wynagradza artystę tak naturalnie, jak pamięta o wynagrodzeniach dla ekipy technicznej, fotografa czy administracji. „Prawdziwy networking polega na budowaniu społeczności opartej na szacunku, a nie tylko na wymianie korzyści”.
Oba stwierdzenia zmieniają postrzeganie networkingu jako praktyki pracy, która nie tylko korzysta z uczciwości, ale wręcz jej wymaga.
Widoczność i wypalenie
Dla wielu artystów, zwłaszcza tych, którzy przenoszą się do większych ośrodków kulturalnych, networking może być emocjonalnie wymagający i pracochłonny, a do tego dochodzi jeszcze wiele innych zadań niezbędnych do utrzymania działalności studyjnej lub pracy kulturalnej.
Wspominając swoją przeprowadzkę z Gdańska do Warszawy, artysta Patryk Różycki zastanawia się nad rolą networkingu i stwierdza, że zrozumiał wówczas, jak bardzo lokalizacja wpływa na możliwości. „W większym środowisku jest więcej kuratorów, krytyków, galerii, ale istnieją także większa konkurencja i niewidzialne hierarchie” – wyjaśnia. „Pamiętam, jak chodziłem na wernisaże, czując się zawstydzony i zestresowany, mając nadzieję, że ktoś przedstawi mnie „właściwej” osobie. Zaczynasz czuć się oceniany: czy wyglądasz wystarczająco fajnie, czy jesteś już rozpoznawalny. Może to być wyczerpujące emocjonalnie, zwłaszcza gdy jesteś nowicjuszem”.
Sposób, w jaki lokalizacja kształtuje dostęp do możliwości (i ujawnia hierarchie), jest kolejną kluczową rzeczywistością budowania społeczności kulturalnej. „Często widzimy te same nazwiska przewijające się w instytucjach i zastanawiamy się: czy to naprawdę jedyni mocni artyści, czy po prostu mają najlepsze kontakty?” – pyta Patryk i dodaje: “Jeśli chcemy mieć lepiej funkcjonującą społeczność, musimy stworzyć przestrzeń dla nowych osób i przyznać, że niemal każdy czuje się czasem niepewnie. Relacje są w końcu ważniejsze niż status”.
Artysta Krzysztof Marchlak opisuje networking zarówno jako szansę, jak i wyznaczanie granic: „Przede wszystkim zawsze istnieje możliwość, że będzie to bardzo wzbogacający proces: okazja do nawiązania kontaktu z nową publicznością, nowe możliwości wystawiennicze i nowe kontakty. Poznawanie ludzi w prawdziwym życiu wypełnia lukę, której nie są w stanie wypełnić media społecznościowe”.
„Networking jest zawsze połączeniem spraw osobistych i zawodowych. Kurator lub galeria mogą być zainteresowani twoją twórczością, ale interesuje ich również to, kim jesteś i dlaczego robisz to, co robisz” – dodaje. Jednocześnie jednak trwałość wymaga selektywności. „Ważne jest, aby być realistycznym w naszych wyborach i naprawdę zastanowić się, co jest warte naszego wysiłku i czasu. Trzeba być bardziej selektywnym i strategicznym” – dodaje Krzysztof. „Nie bój się odmówić bez wyjaśnienia. Zrozum swoje fizyczne ograniczenia i możliwości. Skoncentruj się na podjęciu kolejnej właściwej decyzji”.
Choć wypalenie zawodowe jest nieuniknione w branży kulturalnej ukształtowanej przez wyzyskujące systemy, czasami można je złagodzić lub osłabić dzięki umiejętności rozpoznawania własnych ograniczeń i możliwości. Rosnąca świadomość własnych ograniczeń i możliwości często wynika z doświadczenia, błędów i ponownego dostosowywania się. Nie jest to coś stałego i z czasem może ewoluować.
Niepisane zasady i tworzenie własnych alternatywnych przestrzeni współpracy
Polski świat sztuki, podobnie jak każdy ekosystem, zawiera zarówno jawne, jak i niepisane hierarchie. Nie zawsze są one wyraźnie komunikowane, ale głęboko odczuwalne i doświadczane, np. poprzez to, kto jest przedstawiany, kto jest widoczny i kto obraca się w danym środowisku.
Demko proponuje mocną zmianę perspektywy: „Nie bójcie się być „nieposłuszni”. Nie szukajcie akceptacji tam, gdzie nie rozumieją waszego przesłania. Twórzcie na własnych warunkach, nawet jeśli świat sztuki oczekuje od was czegoś innego. Wspierajcie się nawzajem. A co najważniejsze: nie czekajcie na zaproszenie do stołu, przy którym nie ma dla was miejsca. Zbudujcie własny stół, zaproście do niego innych i wspólnie stwórzcie na własnych warunkach świat, w którym będziecie się dobrze czuć. Twórzcie coś własnego i realizujcie to odważnie”.
Ta rada sugeruje przejście od poszukiwania wejścia do konstruowania alternatyw, aby aktywnie tworzyć i przejmować kontrolę nad własnymi działaniami.
W stronę kultury zawodowej opartej na trosce
Wśród tych głosów wyłania się wspólny motyw: networking często działa najlepiej, gdy nie jest wymuszony. Gdy wynika ze współdziałania, wspólnej pracy, wzajemnego uznania i długofalowego myślenia.
Kultura zawodowa oparta na wzajemnym wsparciu i odpowiedzialności może wyglądać następująco: instytucje dzielą się odpowiedzialnością i ryzykiem, artyści otrzymują wynagrodzenie nie jako dodatek, ale jako coś oczywistego, a relacje są podtrzymywane niezależnie od cykli finansowania. Inne alternatywy mogą obejmować nieformalne dialogi i budowanie relacji cenionych na równi z formalnymi umowami, tworzenie przestrzeni dla nowicjuszy oraz wprowadzenie większych zabezpieczeń, aby mieć swobodę odmowy.
Z tego punktu widzenia networking nie musi być pokazowy; jest to infrastruktura o kluczowym znaczeniu dla relacyjnych, etycznych i ciągłych praktyk opartych na wspólnych wartościach lub wspólnym celu. Być może samo to słowo staje się mniej ważne niż to, co opisuje, czyli społeczność opartą nie tylko na widoczności, ale także na wzajemności.
Przedsięwzięcie finansowane w ramach Krajowgo Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO) ze środków Unii Europejskiej – NextGenerationEU w ramach inwestycji A2.5.1 “Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”.
