[polska wersja językowa poniżej]
Transformative. That’s the word usually used to describe residencies – time carved out for research, experimentation, distance, and immersion. Yet far less attention is given to what happens after the studio door closes. What if support ends too soon? What responsibility does an institution carry once the formal programme concludes? And who maintains the relationship: the artist, the institution, or both?
In Poland, residencies operate across scales and contexts: from long-standing institutional programmes such as those at the Centre of Polish Sculpture in Orońsko, Zachęta – National Gallery of Art, and Ujazdowski Castle Centre for Contemporary Art. The more locally embedded initiatives like Utopia House – International Empathy Centre, municipal frameworks such as IKM Gdańsk’s international residency programmes, and solidarity-driven projects including Galeria Arsenał’s Strong Together (Сильні разом) residency for Ukrainian artists. And Villa Decius’s Artistic Residencies focused on providing a place of creative work and refuge for artists and scientists who have been persecuted in their countries of origin.
Together, these programmes form a growing but still evolving ecology, one with significant potential to scale their impact and international reach beyond the residency period itself.
Continuity Through “Soft” Support: Centre of Polish Sculpture in Orońsko
Residencies at the Centre of Polish Sculpture in Orońsko are embedded in the institution’s history, tracing back to informal artistic gatherings that laid the foundation for what became known as the Free Academy of Orońsko. Today, the structure is formalised with studios, workshops, a foundry, carpentry and ceramics facilities, but the core idea remains: shared space and institutional support not otherwise accessible to artists.
Each year, over a hundred artists apply. Six are selected, alongside a seventh resident who is a mature artist connected to the Association of Polish Visual Artists (ZPAP). Resources are finite. Selection is necessarily competitive. But what happens after?
“The easiest forms of relationships to maintain after the residency ends are professional contact and various forms of intellectual support and networking”, Agnieszka Filipowska from the Centre shares. “These types of relationships rely primarily on time and attentiveness, not financial resources.” In practice, this may mean recommendations, maintaining communication, sharing opportunities, or increasing visibility through institutional channels. Continued production funding, however, is much more difficult due to public financing structures and the need to allocate budgets for future editions.
“The work remains; the relationship materialises. From the institutional perspective, residencies are not productivity machines but spaces for experimentation.”
Relationships, therefore, shift from structured to more mutual and informal. “Due to the number of residents and the continuity of the programme, it’s difficult to maintain intensive, personalised contact with everyone”, she adds. “As a result, these relationships depend more on mutual interest and individual initiative than on formal commitments.”
Interestingly, one of the most meaningful post-residency gestures is symbolic: artists often donate works created in Orońsko to the institution’s collection. The work remains; the relationship materialises. From the institutional perspective, residencies are not productivity machines but spaces for experimentation. Their impact may only become visible later, such as in exhibitions, invitations, or the continued life of works first tested in Orońsko’s studios.
Small Gestures, Long Impact. AIR WRO / Wrocławski Instytut Kultury
At AIR WRO (Wrocław Institute of Culture), sustainability is often built through modest, concrete actions. “One of the most lasting and meaningful gestures that helps sustain relationships is providing written recommendations when a collaboration has been successful. They often stay with artists for a long time and have real professional value”, they explain.
The institute continues sharing open calls, applying jointly for projects, supporting future proposals, and welcoming past collaborators back for visits. These gestures require attentiveness rather than major funding shifts. Six months or a year later, success is measured less by immediate outcomes and more by trajectory. “The clearest signal of a residency’s lasting impact is when artists continue to develop the research or artworks they began during the residency… Seeing ideas mature beyond that early moment speaks to the depth of the experience.”
For emerging artists, especially, increased visibility, invitations, and sustained engagement signal durability. While “in local contexts, relationships are easier to sustain through meetings and studio visits. In international settings, distance, language barriers, and differing trajectories make continuity more difficult.” Residencies are inherently temporary. Their value often reveals itself only over time, sometimes in less tangible forms: connections, inspirations, future recommendations, chains of contact.
AIR WRO’s 2025 residency outcomes, including Marina Pietrocola and Mariam Giunashvili’s final event (Magic Carpets Platform) and Olga Budzan’s tapestry Barbara 1965–2025, permanently installed in the Barbara space, demonstrate how residencies can shape public space itself. When work remains embedded in a city, so does the relationship.
Solidarity, Migration, and Responsibility
Since Russia’s full-scale invasion of Ukraine, Polish residency programmes have mobilised urgently to support displaced artists. Initiatives such as Galeria Arsenał’s Strong Together (Сильні разом) and Utopia House’s hosting of Ukrainian artists reflect a shift: residencies as emergency infrastructure. But emergency support raises another question: what happens once immediate safety and accommodation are secured? How do institutions sustain migrant artists beyond crisis framing and funding cycles?
Structural limits remain real, across budget cycles, staffing capacity, and funding models. Yet there is growing awareness that post-residency responsibility cannot rely solely on artists’ initiative, particularly when they are navigating displacement, language barriers, and legal precarity, while also acknowledging the dual reality of many institutional capacities being limited despite a desire to support. Care must extend beyond temporary hospitality to longer-term support systems that can sustain themselves past designated funding cycles.
Who Maintains the Relationship?
In some (and arguably ideal!) cases, post-residency relationships are co-maintained. Artists send updates, invitations, and proposals. Institutions provide recommendations, introductions, and visibility. Some relationships deepen into future collaborations; others remain lighter, episodic connections, while others were meant to exist for a specific season and moment in time. The Katarzyna Kozyra Foundation frames this in terms of capacity and sustainability: “Care is understood not only as emotional support, but also as respect for time, labour, and personal capacity. Instead of maintaining constant visibility across platforms, we focus on sustainable relationships and meaningful exchanges.”
“It’s critical – it’s the most important asset that we have, each other. All this stuff is messy: it’s beautiful, fun, exciting, but also really stressful and hard. You need people to get you through both sides of it,” adds artist Katie Zazenski.
There is no perfect formula for avoiding burnout or guaranteeing continuity. Trust develops slowly and sometimes breaks. Yet residencies function as concentrated sites of relational intensity, and by design are not meant to last, but to serve as catalysts or as dedicated time for concentrated work output, research, or creative breathing room. What determines their long-term impact is not only the funded period, but what follows: the unexpected directions a project takes following a residency, the email sent months later, the recommendation written, the invitation extended, the shared memory activated.
Scaling What Already Exists
Poland’s residency landscape is robust but uneven. Established programmes, ranging from Orońsko to Ujazdowski Castle, from Zachęta’s residency framework to regional and municipal initiatives, demonstrate strong infrastructural foundations. International partnerships (such as IKM Gdańsk’s Stockholm residency exchange) signal outward mobility.
Yet long-term follow-up remains largely informal, dependent on goodwill and individual initiative. If residencies are catalysts, perhaps the next evolution lies in light-touch, but structured post-residency strategies: through alumni networks with minimal administrative burden, periodic digital check-ins, shared recommendation banks, modest micro-grants for follow-up development, and public visibility platforms tracking former residents’ trajectories.
Not seeking expansion for its own sake, but amplification, data recording and sharing of what already works and what already exists.
“Residencies are temporary by design, but their impact should not be.”
Beyond the Temporary
Residencies are temporary by design, but their impact should not be. Six months later, a successful residency might look like: research still unfolding, a work exhibited elsewhere, a curator remembering a conversation, a recommendation opening a door, an artist returning (physically or symbolically) to the city where something began.
Perhaps the more honest question is not “What comes after a residency?” but “What remains?” The answer, increasingly, is relationship. And in a cultural field shaped by precarity and mobility and the excitement of mobility (to those who have access), that may be the most durable form of infrastructure we have.
Co po rezydencji?
Utrzymywanie relacji instytucjonalnych i zawodowych.
Transformatywna – to słowo najczęściej pojawia się w odniesieniu do rezydencji artystycznych. To czas poświęcony badaniom, eksperymentom, dystansowi i pełnemu poświęceniu się pracy. Znacznie rzadziej mówi się jednak o tym, co dzieje się później, po wyjściu z pracowni. Co jeśli wsparcie kończy się zbyt wcześnie? Jaką odpowiedzialność ponosi instytucja po zakończeniu programu? I kto właściwie ma podtrzymać relację – artysta, instytucja czy obie strony?
W Polsce rezydencje funkcjonują w różnych skalach i kontekstach: od wieloletnich programów instytucjonalnych realizowanych przez Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki czy Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, przez bardziej lokalne inicjatywy, takie jak Utopia House – International Empathy Centre, miejskie programy w rodzaju międzynarodowych rezydencji IKM Gdańsk, aż po projekty solidarnościowe, jak rezydencja Strong Together (Сильні разом) organizowana przez Galeria Arsenał w Białymstoku dla artystów z Ukrainy czy programy rezydencyjne Villa Decius, oferujące bezpieczne miejsce pracy twórczej i schronienie artystom oraz naukowcom prześladowanym w swoich krajach.
Wspólnie programy te tworzą rozbudowany, choć wciąż rozwijający się ekosystem z dużym potencjałem wzmacniania swojego wpływu i międzynarodowego zasięgu także poza samym okresem trwania rezydencji.
Ciągłość poprzez „miękkie” wsparcie: Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku
Rezydencje w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku są głęboko wpisane w historię instytucji i wywodzą się z nieformalnych spotkań artystycznych, które dały początek tzw. Wolnej Akademii Orońska. Dziś program ma już sformalizowaną strukturę – pracownie, warsztaty, odlewnię, zaplecze stolarskie i ceramiczne – jednak jego podstawa pozostaje niezmieniona: wspólna przestrzeń i wsparcie instytucjonalne, do których wielu artystów nie miałoby w innych warunkach dostępu.
Co roku zgłasza się ponad stu artystów. Wybieranych jest sześć osób oraz siódmy rezydent – dojrzały twórca związany ze Związkiem Polskich Artystów Plastyków (ZPAP). Zasoby są ograniczone, a selekcja siłą rzeczy konkurencyjna. Co jednak dzieje się później?
„Najłatwiejsze do podtrzymania po zakończeniu rezydencji są relacje oparte na kontakcie zawodowym oraz różne formy wsparcia intelektualnego i networkingu” – mówi Agnieszka Filipowska z Centrum. „Tego rodzaju relacje wymagają przede wszystkim czasu i uważności, a nie dodatkowych środków finansowych”. W praktyce oznacza to rekomendacje, utrzymywanie kontaktu, przekazywanie informacji o możliwościach czy wzmacnianie widoczności poprzez kanały instytucjonalne. Finansowanie dalszej produkcji jest natomiast znacznie trudniejsze ze względu na strukturę finansowania publicznego i konieczność zdobycia budżetu na kolejne edycje programu.
“Dzieło zostaje – relacja nabiera materialnego kształtu. Z perspektywy instytucji rezydencje nie są maszynką do produkcji efektów, lecz przestrzenią eksperymentu.”
Relacje po rezydencji stają się więc mniej formalne i bardziej oparte na wzajemnym zainteresowaniu. „Ze względu na liczbę rezydentów i ciągłość programu trudno utrzymywać częsty, bezpośredni kontakt ze wszystkimi” – dodaje Filipowska. „W efekcie wiele zależy od chęci, a nie od formalnych zobowiązań”.
Jednym z najbardziej znaczących gestów po zakończeniu rezydencji bywa ten symboliczny: artyści często przekazują do kolekcji instytucji prace powstałe w Orońsku. Dzieło zostaje – relacja nabiera materialnego kształtu. Z perspektywy instytucji rezydencje nie są maszynką do produkcji efektów, lecz przestrzenią eksperymentu. Ich wpływ często ujawnia się dopiero później – w wystawach, zaproszeniach, dalszym życiu prac, które swoje początki miały w orońskich pracowniach.
Małe gesty, długofalowy efekt: AIR WRO / Wrocławski Instytut Kultury
W AIR WRO (Wrocławski Instytut Kultury) trwałość relacji budowana jest poprzez konkretne, często niewielkie działania. „Jednym z najbardziej trwałych i znaczących gestów jest wystawianie pisemnych rekomendacji po udanej współpracy. Zostają z artystami na długo i mają realną wartość zawodową” – podkreślają przedstawiciele instytucji.
Instytut nadal udostępnia open calls, wspólnie aplikuje o projekty, wspiera kolejne propozycje i zaprasza dawnych współpracowników z powrotem. Takie działania wymagają przede wszystkim uważności, a nie dużych działań budżetowych. Po sześciu miesiącach czy roku sukces mierzy się mniej natychmiastowym rezultatem, a bardziej kierunkiem rozwoju. „Najwyraźniejszym sygnałem trwałego wpływu rezydencji jest to, że artyści kontynuują badania czy rozwijają prace rozpoczęte w jej trakcie. Dojrzewanie tych pomysłów świadczy o głębi doświadczenia”.
Dla młodych twórców szczególnie istotne są widoczność, zaproszenia i utrzymanie kontaktu. W kontekście lokalnym relacje łatwiej podtrzymywać poprzez spotkania i wizyty studyjne. W przypadku współpracy międzynarodowej dystans, bariery językowe i różne ścieżki zawodowe utrudniają ciągłość. Rezydencje są z natury tymczasowe. Ich wartość często ujawnia się dopiero z czasem – w relacjach, inspiracjach, przyszłych rekomendacjach i łańcuchach kontaktów.
Efekty rezydencji AIR WRO w 2025 roku, w tym wydarzenie finałowe Mariny Pietrocoli i Mariam Giunashvili (Magic Carpets Platform) oraz tkanina Olgi Budzan “Barbara 1965–2025”, na stałe zainstalowana w przestrzeni Barbara, pokazują, że rezydencje mogą realnie kształtować przestrzeń publiczną. Jeśli praca pozostaje w mieście, relacja również w nim zostaje.
Solidarność, migracja i odpowiedzialność
Od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę polskie programy rezydencyjne szybko zmobilizowały się, by wesprzeć artystów zmuszonych do opuszczenia kraju. Inicjatywy takie jak “Strong Together (Сильні разом)” Galerii Arsenał czy programy Utopia House pokazują zmianę perspektywy: rezydencja jako narzędzie wsparcia w sytuacji kryzysowej. Pojawia się jednak kolejne pytanie – co dalej, gdy zapewnione zostaje bezpieczeństwo i zakwaterowanie? Jak instytucje mogą wspierać artystów migrantów poza ramą kryzysu i cyklem finansowania?
Ograniczenia strukturalne – budżetowe, kadrowe i systemowe – są realne. Coraz wyraźniej widać jednak, że odpowiedzialność po rezydencji nie może opierać się wyłącznie na inicjatywie artystów, zwłaszcza gdy mierzą się oni z przesiedleniem, barierą językową czy niepewnym statusem prawnym. Troska powinna wykraczać poza tymczasową gościnność i prowadzić do bardziej długofalowych, stabilnych form wsparcia.
Kto podtrzymuje relację?
W niektórych – i być może idealnych – przypadkach relacja po rezydencji jest podtrzymywana wspólnie. Artyści wysyłają informacje o sobie, zaproszenia, propozycje projektów. Instytucje oferują rekomendacje, wprowadzają do nowych środowisk i wspierają widoczność. Niektóre relacje przeradzają się w kolejne współprace, inne pozostają luźniejsze, jeszcze inne były od początku pomyślane jako związane z konkretnym momentem. Fundacja Katarzyny Kozyry ujmuje to w kategoriach możliwości i równowagi: „Troska oznacza nie tylko wsparcie emocjonalne, ale też szacunek dla czasu, pracy i granic osobistych. Zamiast nieustannej obecności w mediach i na platformach stawiamy na relacje trwałe i oparte na realnej wymianie”.
„To kluczowe – najważniejszym zasobem jesteśmy my sami dla siebie nawzajem. To wszystko bywa chaotyczne: piękne, ekscytujące, ale też bardzo stresujące i trudne. Potrzeba ludzi, którzy przeprowadzą cię przez obie strony tego doświadczenia” – dodaje artystka Katie Zazenski.
Nie istnieje idealna formuła pozwalająca uniknąć wypalenia czy zagwarantować ciągłość pracy. Zaufanie buduje się powoli i czasem bywa nadwyrężone. Rezydencje są jednak intensywnymi momentami spotkania i współpracy – z założenia nie mają trwać wiecznie, lecz działać jak katalizator lub czas skupionej pracy, badań i twórczego oddechu. O ich długofalowym znaczeniu decyduje nie tylko okres finansowania, lecz to, co następuje później: nieoczekiwane kierunki rozwoju projektu, wiadomość wysłana po kilku miesiącach, napisana rekomendacja, kolejne zaproszenie, wspomnienie, które zostaje uruchomione.
Wzmacniać to, co już istnieje
Polski krajobraz rezydencyjny jest rozbudowany, choć nierówny. Ugruntowane programy – od Orońska po Zamek Ujazdowski, od ram rezydencyjnych Zachęty po inicjatywy regionalne i miejskie – pokazują solidne zaplecze infrastrukturalne. Partnerstwa międzynarodowe, jak wymiana rezydencyjna IKM Gdańsk ze Sztokholmem, wskazują na mobilność i otwartość.
Jednocześnie długofalowy kontakt po zakończeniu rezydencji w dużej mierze pozostaje nieformalny i zależny od dobrej woli oraz indywidualnych chęci. Jeśli rezydencje są katalizatorami, kolejnym krokiem mogłyby być niezobowiązujące, ale bardziej uporządkowane strategie postrezydencyjne: sieci absolwenckie niewymagające rozbudowanej administracji, okresowe spotkania online, wspólne banki rekomendacji, niewielkie granty na dalszy rozwój projektów czy platformy śledzące losy byłych rezydentów.
Nie chodzi o rozwój dla samego rozwoju, lecz o wzmocnienie i lepsze dokumentowanie tego, co już działa.
“Rezydencje są z założenia tymczasowe, lecz ich wpływ nie musi taki być.”
Poza tymczasowością
Rezydencje są z założenia tymczasowe, lecz ich wpływ nie musi taki być. Po pół roku udana rezydencja może oznaczać: badania, które wciąż się rozwijają, pracę pokazywaną w innym miejscu, kuratora pamiętającego rozmowę, rekomendację otwierającą drzwi, artystę powracającego – fizycznie lub symbolicznie – do miasta, w którym coś się dla niego zaczęło.
Być może lepszym pytaniem niż „Co dzieje się po rezydencji?” jest „Co pozostaje?”. Coraz częściej odpowiedź brzmi: relacja. W kulturze naznaczonej niepewnością i mobilnością (dla tych, którzy mają do niej dostęp) może to być najtrwalsza forma, jaką dysponujemy.
Przedsięwzięcie finansowane w ramach Krajowgo Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO) ze środków Unii Europejskiej – NextGenerationEU w ramach inwestycji A2.5.1 “Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”.
