[polska wersja językowa poniżej]

Magdalena Lazar’s (b. 1986), a Kraków-based artist, practice feels attuned to what remains when systems begin to fray. Not ruins as distant relics or romantic leftovers, but ruins as something we are already living inside – ecological, material, and ideological. Her work returns to moments where growth has stalled, promises of progress have worn thin, and other forms of life quietly take over. Decay, moisture, and detritus are not background details but active participants in ecological and cultural processes, inviting reflection on resilience, transformation, and interdependence.

Her works span sculpture, installation, video, and curatorial formats, with practice moving between industrial and organic materials, ephemeral micro-ecosystems, and speculative structures, exploring how we co-exist with what we usually overlook: detritus, puddles, fungi, and nonhuman agency. Rather than spectacle, her work asks for attentiveness – to scale, texture, material, and slow, often uncomfortable forms of encounter.

Matter, margins, and the archaeology of the present

Central to Lazar’s work is what she calls an archaeology of the present, a method for reading contemporary life through traces of failed utopias, unrealised futures, and overlooked material conditions. She attends to what others discard: urban puddles, fragments of biological matter, ephemeral residues, and moisture that gathers at thresholds.

“Detritus, small fragments of dead organic matter, which we usually do not notice or remove in everyday life, can, for example, become a home for an amoeba,” she said in a conversation with Artystyczna Podróż Hestii. Detritus, decay, and moisture become agents of knowledge and ecological presence. Lazar treats nature as a living, messy, and sometimes uncomfortable collaborator rather than a romanticised ideal. Her early work, Laboratory of Living Sentiments at MeetFactory in Prague (2019), exemplifies this approach. Inspired by the story of a white rose preserved chemically to prevent fading, the three-channel video installation explored impermanence, memory, and transformation.

Endings are not final but sites for renewed attention and ecological engagement. “I find it very interesting to study the potential of dead matter, to see how it continues to act and interact beyond its supposed end,” she noted in an interview with Contemporary Lynx in 2024. By foregrounding marginal materials, Lazar creates spaces for observing the ongoing life of what appears lifeless and reconsidering the relationships between human and nonhuman systems.

In her 2024 solo exhibition Luminous Barters, Moist Coalitions at BWA Krosno, Lazar brought the above ideas into full spatial form. Instead of displaying works on plinths, she activated ceilings, floors, thresholds, and corners, prompting visitors to slow down, crouch, and reorient their perception. Charred fabrics, jacquard fabric, delicate glass, and pungent linens suggested habitats where moisture, light, and bodies coalesce. “Life in groups of different organisms does not rely on competition, but on collaboration, support, and forming communities,” she adds.

Central works such as Miserable Detritus highlighted small, discarded fragments of life often overlooked. The gallery became a micro-ecology, where decay and regeneration coexist, and visitors confront material processes usually erased from view. Lazar’s focus is ecological but intimate: she shows how small-scale processes – detritus, moisture, and organismal interaction – sustain broader systems.

By embedding ecological logic into the exhibition’s architecture, Lazar dissolved conventional gallery neutrality, transforming the space into both a site of observation and ecological enactment.

Puddles and everyday hydro-ecologies

Beyond gallery walls, Lazar investigates ephemeral systems. The Apparently Small Significance of Puddles (2023), co-developed with Piotr Urbaniec for Art Walk Gallery in Warsaw, documented temporary puddles over a year. Easily dismissed, these shallow pools revealed unexpected forms of life and adaptation to urban conditions.

By looking closely at small, overlooked phenomena like puddles, we start to perceive the resilience of life in micro-systems under pressure from climate change and urbanisation. Using photography, video, and experimental documentation, Lazar reframed ephemeral water systems as living ecological networks. This work highlights the resilience of everyday environments and encourages reflection on the material and environmental conditions that sustain life, even amid human disruption.

Her attention to micro-ecologies mirrors her broader material practice, where industrial and organic elements – metal, glass, moisture, soil, rust – intersect, emphasising entanglement, tension, and co-agency between human and nonhuman worlds. Lazar consistently balances material tension with sensory engagement. Metal becomes both cage and protector; glass shimmers with vulnerability; linens evoke memory or unease. 

She reflects upon combining sharp metal elements “with rounded glass to reflect how nature, in direct contact, becomes uncomfortable”, by discussing how “they shine, they entice, but you have to be careful, because they are sharp and prickly.” These juxtapositions mirror ecological asymmetry: systems are dynamic, uneven, and require attentive engagement. Rust, soil, fungi, and moisture actively shape her installations, showing that matter is never passive. Lazar’s upbringing, learning to fix and build objects with her father, informs her tactile confidence and her resistance to imposed hierarchies of skill or gender, aligning with her ethical and ecological approach to material practice.

Between ruins and regeneration

Lazar’s engagement with ruins is central. In her work, ruin is not a final state but a condition to inhabit. Systems fail, cities flood, puddles form and evaporate, detritus accumulates, and matter continually reconfigures. Her work reveals how decay and fragility coexist with persistence, adaptation, and subtle forms of cooperation.

Earlier projects like Laboratory of Living Sentiments exemplify this approach. The preserved rose, suspended between life and death, reflects Lazar’s interest in endings as beginnings, where attention and observation uncover vitality in what appears lost. Her installations encourage viewers to inhabit the material, temporal, and ecological processes around them.

Through this lens, ruins are living systems, sites where climate, ecology, and human history intersect. Lazar’s work asks us to notice how life persists in unexpected places and under conditions we might otherwise ignore. In these spaces, she proposes a new form of encounter: one in which we are not merely observers of decay or catastrophe but participants in its ongoing processes. Lazar’s work reminds us that attention, care, and reflection are acts of ecological engagement, and that the “small things” – puddles, detritus, ephemeral growth – carry stories about endurance, adaptation, and interconnection.

Magdalena Lazar studied at the Academy of Fine Arts in Kraków and the University of the Arts (UdK) in Berlin. An interdisciplinary artist exploring the archaeology of the present, failed predictions, and utopian visions tied to post-growth, Lazar disentangles cultural codes imposed on natural entities. Her work has been presented widely, including at Zachęta – National Gallery Warsaw, Bunkier Sztuki Kraków, Cricoteka Kraków, BWA Katowice, BWA Tarnów, MS2 Łódź, Temporary Gallery Cologne (GER), Galeria Centrala Birmingham (UK), MeetFactory Prague (CZ), Chongqing Dimensions Art Centre (China), Album Arte Rome, and Institut für Alles Mögliche Berlin. She complements her artistic practice with curatorial projects and lives and works in Kraków.

---

Artist in Focus: Magdalena Lazar.

Materialne napięcia i sensoryczne doznanie.

Magdalena Lazar’s (ur. 1986), artystka mieszkająca w Krakowie, w swojej twórczości skupia się na tym, co pozostaje, gdy systemy zaczynają się rozpadać. Nie są to ruiny jako odległe relikty lub romantyczne pozostałości, ale ruiny jako coś, w czym już żyjemy – ekologiczne, materialne i ideologiczne. Jej prace powracają do momentów, w których wzrost uległ zahamowaniu, obietnice postępu straciły na znaczeniu, a inne formy życia po cichu przejmują kontrolę. Rozkład, wilgoć i pozostałości nie są szczegółami tła, ale aktywnymi uczestnikami procesów ekologicznych i kulturowych, zachęcającymi do refleksji nad wytrzymałością, transformacją i współzależnością.

Jej prace obejmują rzeźbę, instalacje, wideo i formaty kuratorskie, a jej praktyka artystyczna oscyluje między materiałami przemysłowymi i organicznymi, efemerycznymi mikroekosystemami i strukturami spekulatywnymi, badając sposób, w jaki współistniejemy z tym, co zazwyczaj pomijamy: odpadkami, kałużami, grzybami i czynnikami niebędącymi ludzkimi. Jej prace nie są spektakularne, ale wymagają uwagi poświęconej skali, strukturze, materiałowi i powolnym, często niekomfortowym formom spotkania.

Materia, marginesy i archeologia teraźniejszości

Centralnym elementem twórczości Lazar jest coś, co nazywa archeologią teraźniejszości, czyli metoda interpretacji współczesnego życia poprzez ślady niespełnionych utopii, niezrealizowanych wizji przyszłości i przeoczanych warunków materialnych. Zwraca uwagę na to, co inni odrzucają: miejskie kałuże, fragmenty materii biologicznej, efemeryczne pozostałości i wilgoć gromadzącą się na progach.

“Detrytus w terminologii naukowej to drobnoszczątkowa, martwa materia organiczna jak szczątki roślin, zwierząt oraz ich odchodów występujące na powierzchni gleby, na dnie zbiorników wodnych lub unoszące się w toni wodnej” – oświadczyła w romozwie z Artystyczną Podróżą Hestii. Detrytus, rozkład i wilgoć stają się nośnikami wiedzy i obecności ekologicznej. Lazar traktuje naturę jako żywego, nieuporządkowanego i czasami niewygodnego współpracownika, a nie jako idealizowany obraz. Jej wczesna praca, Laboratory of Living Sentiments (“Laboratorium Żywych Emocji”) w MeetFactory w Pradze (2019), jest przykładem takiego podejścia. Zainspirowana historią białej róży zakonserwowanej chemicznie, aby zapobiec jej więdnięciu, trójkanałowa instalacja wideo zgłębiała temat nietrwałości, pamięci i transformacji.

Zakończenia nie są ostateczne, ale stanowią punkty wyjścia do ponownego zainteresowania i ekologicznego zaangażowania. „Bardzo interesujące jest dla mnie badanie potencjału martwej materii, obserwowanie, jak nadal działa i oddziałuje po swoim rzekomym końcu” – zauważyła w wywiadzie dla Contemporary Lynx w 2024 roku. Poprzez wysunięcie na pierwszy plan materiałów marginalnych Lazar tworzy przestrzeń do obserwacji trwającego życia tego, co wydaje się martwe, oraz do ponownego przemyślenia relacji między systemami ludzkimi i nie-ludzkimi.

W swojej wystawie indywidualnej Świetliste bartery, wilgotne koalicje w BWA Krosno w 2024 roku Lazar w pełni zrealizowała powyższe idee w wymiarze przestrzennym. Zamiast eksponować prace na cokole, aktywowała sufity, podłogi, progi i narożniki, zachęcając zwiedzających do zwolnienia tempa, przykucnięcia i zmiany perspektywy. Zwęglone tkaniny, tkaniny żakardowe, delikatne szkło i ostre w dotyku płótna sugerowały środowiska, w których łączą się wilgoć, światło i ciała. „Życie w grupie różnych organizmów, które nie polega na rywalizacji czy konkurencji tylko współpracy, wspieraniu się i tworzeniu grup w celu polepszenia warunków życia” – dodaje.

Centralne prace, takie jak Nieszczęsny detrytus, zwracały uwagę na małe, odrzucone fragmenty życia, które często są pomijane. Galeria stała się mikroekosystemem, w którym współistnieją rozkład i regeneracja, a zwiedzający mają okazję zobaczyć procesy materialne, które zazwyczaj są niewidoczne. Lazar skupia się na ekologii, ale w intymny sposób: pokazuje, jak procesy na małą skalę – detrytus, wilgoć i interakcje między organizmami – podtrzymują szersze procesy.

Wprowadzając ekologię do architektury wystawy, Lazar przełamała konwencjonalną neutralność galerii, zmieniając przestrzeń w miejsce obserwacji i ekologicznych działań.

Kałuże i codzienna hydroekologia

Poza murami galerii Lazar bada efemeryczne systemy. Projekt Pozornie niewielkie znaczenie kałuż (2023), opracowany wspólnie z Piotrem Urbaniecem dla Art Walk Gallery w Warszawie, dokumentował “tymczasowe” kałuże przez okres jednego roku. Te płytkie zbiorniki wodne, łatwo pomijane, ujawniły nieoczekiwane formy życia i adaptacji do warunków miejskich.

Przyglądając się uważnie niewielkim, pomijanym zjawiskom, takim jak kałuże, zaczynamy dostrzegać trwałość życia w mikrosystemach w obliczu presji zmian klimatycznych i urbanizacji. Wykorzystując fotografię, wideo i dokumentację eksperymentalną, Lazar przedstawiła efemeryczne systemy wodne jako żywe sieci ekologiczne. Praca ta podkreśla trwałość codziennego środowiska i zachęca do refleksji nad warunkami materialnymi i środowiskowymi, które podtrzymują życie, nawet w obliczu działań człowieka.

Jej zainteresowanie mikroekologią odzwierciedla jej szerszą praktykę materialną, w której elementy przemysłowe i organiczne – metal, szkło, wilgoć, gleba, rdza – przecinają się, podkreślając splątanie, napięcie i współdziałanie między światem ludzkim a nie-ludzkim. Lazar konsekwentnie równoważy napięcie materialne z zaangażowaniem sensorycznym. Metal staje się zarówno klatką, jak i ochroną; szkło mieni się wrażliwością; pościel przywołuje wspomnienia lub niepokój.

Zastanawia się nad połączeniem ostrych elementów metalowych „z obłym szkłem by odnieść się do tego jak natura, często romantyzowana przez ludzi, w bezpośrednim kontakcie staje się niewygodna”, omawiając, jak „błyszczą, kuszą ale należy uważać bo są ostre, kłują”. Te zestawienia odzwierciedlają asymetrię ekologiczną: systemy są dynamiczne, nierówne i wymagają uważnego zaangażowania. Rdza, gleba, grzyby i wilgoć aktywnie kształtują jej instalacje, pokazując, że materia nigdy nie jest bierna. Wychowanie Lazar, nauka naprawiania i tworzenia przedmiotów wraz z ojcem, kształtuje jej pewność siebie w zakresie wrażeń dotykowych i opór wobec narzuconych hierarchii umiejętności lub płci, co jest zgodne z jej etycznym i ekologicznym podejściem do praktyki materiałowej.

Między ruinami a regeneracją

Zaangażowanie Lazar w tematykę ruin ma kluczowe znaczenie. W jej twórczości nie jest ona stanem ostatecznym, ale warunkiem do życia. Systemy zawodzą, miasta zalewają się, tworzą się kałuże, które następnie wyparowują, gromadzą się śmieci, a materia nieustannie się przekształca. Jej prace pokazują, jak rozkład i kruchość współistnieją z wytrwałością, adaptacją i subtelnymi formami współpracy.

Wcześniejsze projekty, takie jak Laboratorium żywych sentymentów, są przykładem takiego podejścia. Zakonserwowana róża, zawieszona między życiem a śmiercią, odzwierciedla zainteresowanie Lazar końcem jako początkiem, gdzie uwaga i obserwacja odkrywają witalność w tym, co wydaje się utracone. Jej instalacje zachęcają widzów do uczestniczenia w otaczających ich procesach materialnych, czasowych i ekologicznych.

Z tej perspektywy ruiny są żywymi systemami, miejscami, w których przeplatają się klimat, ekologia i historia ludzkości. Prace Lazar zachęcają nas do dostrzeżenia, jak życie trwa w zaskakujących miejscach i w warunkach, które w innym przypadku moglibyśmy zignorować. W tych przestrzeniach artystka proponuje nową formę spotkania: nie jesteśmy już tylko obserwatorami rozkładu lub katastrofy, ale uczestnikami trwających procesów. Prace Lazar przypominają nam, że uwaga, troska i refleksja są aktami zaangażowania ekologicznego, a „małe rzeczy” – kałuże, detrytus, efemeryczny wzrost – niosą ze sobą historie o wytrwałości, adaptacji i wzajemnych powiązaniach.

Magdalena Lazar studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz na Uniwersytecie Sztuki (UdK) w Berlinie. Jako artystka interdyscyplinarna zajmująca się archeologią teraźniejszości, nieudanymi prognozami i utopijnymi wizjami związanymi z postwzrostem, Lazar rozplątuje kody kulturowe narzucone podmiotom naturalnym. Jej prace były prezentowane, m.in. w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie, Bunkrze Sztuki w Krakowie, Cricoteka w Krakowie, BWA w Katowicach, BWA w Tarnowie, MS2 w Łodzi, Temporary Gallery w Kolonii (GER), Galeria Centrala w Birmingham (UK), MeetFactory w Pradze (CZ), Chongqing Dimensions Art Centre (Chiny), Album Arte w Rzymie oraz Institut für Alles Mögliche w Berlinie. Swoją praktykę artystyczną uzupełnia projektami kuratorskimi. Mieszka i pracuje w Krakowie.

^{Przedsięwzięcie finansowane w ramach Krajowgo Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO) ze środków Unii Europejskiej – NextGenerationEU w ramach inwestycji A2.5.1 “Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”.}