[polska wersja językowa poniżej]
In the stillness of their own home frequented by friends, colleagues and artists, a very intimate collection of Epp and Martin Kruus has been growing steadily since the late 1990s. Currently, including almost seven hundred pieces, its development has not been driven by any economic or social necessity, allowing it to take shape sustainably and naturally.
The list of artists whose works entered the Collection Kruus includes well-known international names, among them Anselm Kiefer. Yet, what makes it distinct is its particularly local character, as it offers an extremely valuable and fascinating insight into contemporary Estonian art, especially when it comes to the post-war and Soviet-era abstract geometry, as well as the latest productions, mostly focused on painting.
Enthusiastically sharing their collected works with the public on different occasions, Epp and Martin Kruus significantly contribute to the dissemination of Estonian art.
Marta Wróblewska: You said that you would rather describe yourselves as art-lovers than collectors. Yet, you do gather artworks that form a collection. What is the difference in defining your role then?
Epp & Martin Kruus: We admit that it is a kind of rhetorical game on our part. Calling ourselves art-lovers instead of collectors simply reflects our intention to indicate the importance of our enthusiastic and emotional approach towards art. We are happy to relate to art institutions of any sort; however, our aim is not to become one.
MW: Could you describe your collection as far as numbers are concerned? Do you have any preferences as to collecting a particular artistic medium?
E&MK: Our collection includes about seven hundred pieces. We would describe our preferences towards artistic media as rather conventional; that is, we collect mainly two-dimensional works like oil paintings and graphic art. We would love to expand the collection with video and installations as well, but these forms definitely require a special sort of space. Maybe someday…
Having said that, we appreciate painting, as we believe that this medium will always hold a central position among the arts. Painting is a very direct and instant medium that connects you to art immediately, even if you are just sitting on the sofa in your home and looking at the walls. And these should not be empty. If you think of the most popular medium at art fairs, auctions and in museums, it will become quite clear that it is exactly painting, as it has managed to survive all the changes in creative trends.
“If you think of the most popular medium at art fairs, auctions and in museums, it will become quite clear that it is exactly painting, as it has managed to survive all the changes in creative trends.”
MW: Do you remember the first work and the circumstances in which it entered your collection? What was the reason for acquiring it?
E&MK: Our first major acquisition took place in 1998. It was an oil on canvas by Sirje Runge – a painting that was chosen as our wedding gift.
MW: How do you collect and do your research? Do you go to art fairs and auctions, do studio visits with artists, consult friends and other collectors? Do you rely on the experts’ advice?
E&MK: Actually, we are doing a bit of all that, and quite often it all happens at the same time. For example, going to art fairs allows us to meet and talk with gallerists, collectors, experts, panellists, artists, etc. From time to time, we participate in the auctions; however, we always follow our heart and focus on what attracts general interest. In the end, it is often the case that we share the results of our research and the thoughts it provoked with our friends and gallerists. We believe that being part of the art community can definitely have a strong impact, especially when it comes to the choices one makes. But, above all, it is extremely interesting and fun.
MW: Correct me if I am wrong, but there seems to be quite an outstanding intergenerational aspect visible in your collection. We find there a cross-section of well-established artists like Sirje Runge, Mari Kurismaa and Marje Taska, to fairly young artists, like Kristina Õllek or Paul Kuimet. Do you observe any common issues or interests, reappearing themes, or similar sensitivities among them?
E&MK: We are sure that every single artist has his/her own and unique way of expression, but looking from the viewer’s perspective, one can certainly find some consolidating features, like a minimalistic, abstract, and symbolist way of looking at the world, the universe and the human beings as an integral part of it. Perhaps the level of abstraction is higher when it comes to the older generations of artists, especially in the case of Sirje Runge, whose main means of expression is light and colours soaring up in the sky.
On the other hand, abstract landscapes filled with geometrical objects depicted by Mari Kurismaa seem to be more down to earth, but still strongly express the sense of space and light. Whereas Marje Taska combines rational, mathematical geometry with oriental symbols. Hence, what we observe here may be different philosophies, but the goals remain the same.
We have the impression that younger artists are more focused on conveying a concrete message and narrative. We would say that perhaps a common characteristic that distinguishes all the artists in our collection is their conceptual approach, with strong emphasis on visual aesthetics.
MW: How Estonian is your collection? Would you say that it remains in relation to the local identity? If yes, how would you define it? Are Baltic elements, Soviet experience, relations with nature, climate and ecology, as well as the excellence in new technologies, still a strong part of it? Are they reflected in the works included in your collection or the practice of artists that draw your attention?
E&MK: Most of the works in our collection have been created by well-established Estonian artists, which makes it indeed quite Estonian, as it undoubtedly represents a part of the national artistic heritage. This applies especially to the works dating from the second half of the last century. Many of them represent abstract geometrical art, demonstrate the influence of pop art, or are rooted in the 20th-century Russian avant-garde. They can also be perceived as manifestations of technological optimism, cosmology, as well as native cultures and religions.
During the Soviet period, Estonia was often seen as the “Soviet West” due to our proximity to the Nordic countries and our vivid connections with the relatives who had emigrated. Estonian contemporary art history has witnessed numerous art movements and initiatives which were testing the tolerance limits of the Soviet apparatus. Symbolic overtones, escapism to the meta-levels, and universal themes based on introspection concerning humanity constituted the means of approaching freedom and practising self-expression at that time. Even if the regime seemed to be a bit more relaxed in Estonia, we should remember that the KGB was always present and watchful.
As for the most contemporary part of the collection, we think that it still needs some time to settle down in order to enter any sort of more systematic classifications or canons.
MW: Are you interested in positioning your collection within the national and international art market?
E&MK: Actually, it would be interesting to challenge the international market with the Soviet-time Estonian abstract art, as it was a fascinating phenomenon not only on the political, but also on the aesthetic level.
“We highly appreciate conceptual thinking, allegory, symbols, subtext, and sometimes irony, as well as interesting original methods of creating art. But most of all, we concentrate on the visual attractiveness of the works and the beauty they represent.”
MW: How do you see the future of your collection as far as the sustainability of its “life” and its dissemination are concerned? Have you considered profiling it so that it responds to current burning world issues, among which are politics, ecology, etc.? Is giving more visibility and accessibility to your collection part of your collecting strategy?
E&MK: We enjoy looking back at the art pieces we have acquired so far. It leads us to interesting conclusions, thoughts and emotions, and often takes our mind away from the mundane world. We are also very happy every time we get feedback about our own ideas and choices reflected in the collection. That is why we are enthusiastic about taking part in exhibitions, art fairs or any other less formal artistic initiatives.
A memorable event in which we participated with some works from our collection was the exhibition Growing Out? Growing Up? Contemporary Art Collecting in the Baltics was organised in the Zuzeum Art Centre in Riga in 2022. It aimed to unite private collectors from Estonia, Latvia and Lithuania within one collective show.
Last year, we entered the section of private and institutional collections at the ArtVilnius Art Fair along with other colleagues from the Baltic region. It provided an overview which presented a wide range of collecting practices and tendencies that shape the cultural narratives of this particular territory. At the moment, the Kai Art Center in Tallinn is organising a major solo exhibition dedicated to Sirje Runge, which also features one of our paintings.
As far as the future is concerned, we do not have a specific master plan, nor do we focus on any specific themes. We highly appreciate conceptual thinking, allegory, symbols, subtext, and sometimes irony, as well as interesting original methods of creating art. But most of all, we concentrate on the visual attractiveness of the works and the beauty they represent.
Kolekcja KRUUS: Odkrywanie (na nowo) lokalności w kontekście globalnym.
Rozmowa z Epp i Martinem Kruusami.
W zaciszu własnego domu odwiedzanego przez przyjaciół, współpracowników i artystów, od końca lat dziewięćdziesiątych stopniowo powiększała się wyjątkowa kolekcja Epp i Martina Kruusów. Obecnie liczy ona prawie siedemset dzieł, podczas gdy jej tworzenie nie było motywowane żadnymi względami ekonomicznymi ani społecznymi, dzięki czemu mogła powstawać w sposób zrównoważony i naturalny.
Wśród artystów, których prace znalazły się w kolekcji Kruus, znajdują się znane międzynarodowe nazwiska, między innymi Anselm Kiefer. Jednak tym, co wyróżnia tę kolekcję, jest jej szczególnie lokalny charakter. Oferuje niezwykle cenne i fascynujące spojrzenie na współczesną sztukę estońską, zwłaszcza jeśli chodzi o powojenną i radziecką geometrię abstrakcyjną, a także najnowsze dzieła, skupiające się głównie na malarstwie.
Entuzjastycznie dzieląc się swoimi zbiorami z publicznością przy różnych okazjach, Epp i Martin Kruus w znacznym stopniu przyczyniają się do rozpowszechniania sztuki estońskiej.
Marta Wróblewska: Powiedzieliście, że wolelibyście określać się mianem miłośników sztuki niż kolekcjonerów. A jednak gromadzicie dzieła sztuki, które tworzą kolekcję. Jaka jest zatem różnica w definiowaniu waszej roli?
Epp i Martin Kruus: Przyznajemy, że jest to z naszej strony swego rodzaju gra retoryczna. Nazywanie siebie miłośnikami sztuki zamiast kolekcjonerami odzwierciedla po prostu naszą chęć podkreślenia znaczenia naszego entuzjastycznego i emocjonalnego podejścia do sztuki. Chętnie nawiązujemy kontakty z wszelkiego rodzaju instytucjami artystycznymi, jednak naszym celem nie jest stanie się jedną z nich.
MW: Czy moglibyście opisać swoją kolekcję pod względem ilościowym? Czy macie jakieś preferencje dotyczące kolekcjonowania dzieł wykonanych w określonej technice?
E&MK: Nasza kolekcja obejmuje około siedmiuset dzieł. Nasze preferencje dotyczące mediów artystycznych można określić jako raczej konwencjonalne, to znaczy, że kolekcjonujemy głównie dzieła “dwuwymiarowe”, takie jak obrazy olejne i grafiki. Chcielibyśmy poszerzyć kolekcję o dzieła wideo i instalacje, ale te formy zdecydowanie wymagają dedykowanego rodzaju przestrzeni. Może kiedyś…
To powiedziawszy, doceniamy malarstwo, ponieważ uważamy, że jest to medium, które zawsze będzie zajmowało centralne miejsce wśród innych dziedzin twórczości artystycznej. Malarstwo jest bardzo bezpośrednią i natychmiastową formą sztuki, która pozwala natychmiast nawiązać z nią kontakt, nawet jeśli po prostu siedzisz na kanapie w swoim domu i patrzysz na ściany. A te nie powinny być puste. Jeśli zastanowić się nad najpopularniejszą formą sztuki na targach, aukcjach i w muzeach, stanie się jasne, że jest to właśnie malarstwo, które przetrwało wszystkie zmiany w trendach twórczych.
“Jeśli zastanowić się nad najpopularniejszą formą sztuki na targach, aukcjach i w muzeach, stanie się jasne, że jest to właśnie malarstwo, które przetrwało wszystkie zmiany w trendach twórczych.”
MW: Czy pamiętacie pierwsze dzieło i okoliczności, w jakich trafiło ono do waszej kolekcji? Jaki był powód jego nabycia?
E&MK: Nasz pierwszy duży zakup miał miejsce w 1998 roku. Był to obraz olejny na płótnie autorstwa Sirje Runge, dzieło, które zostało wybrane na nasz prezent ślubny.
MW: W jaki sposób gromadzicie kolekcję i prowadzicie badania? Czy chodzicie na targi sztuki i aukcje, odwiedzacie pracownie artystów, konsultujecie się z przyjaciółmi i innymi kolekcjonerami? Czy polegacie na poradach ekspertów?
E&MK: Właściwie robimy wszystko po trochu i często wszystko dzieje się w tym samym czasie. Na przykład chodzenie na targi sztuki pozwala nam spotykać się i rozmawiać z galerzystami, kolekcjonerami, ekspertami, panelistami, artystami itp. Od czasu do czasu bierzemy udział w aukcjach, ale zawsze kierujemy się sercem i skupiamy się na tym, co budzi powszechne zainteresowanie. Ostatecznie często zdarza się, że dzielimy się wynikami naszych badań i przemyśleniami, które one wywołały, z naszymi przyjaciółmi i galerzystami. Uważamy, że bycie częścią społeczności artystycznej może mieć znaczący wpływ, zwłaszcza jeśli chodzi o dokonywane wybory. Ale przede wszystkim jest to niezwykle interesujące i przyjemne.
MW: Poprawcie mnie, jeśli się mylę, ale wydaje mi się, że w waszej kolekcji widoczny jest dość wyraźny aspekt międzypokoleniowy. Znajdujemy w niej przekrój twórczości uznanych artystów, takich jak Sirje Runge, Mari Kurismaa i Marje Taska, oraz stosunkowo młodych twórców, takich jak Kristina Õllek czy Paul Kuimet. Czy dostrzegacie wśród nich jakieś wspólne zagadnienia lub zainteresowania, powracające motywy lub podobną wrażliwość?
E&MK: Jesteśmy przekonani, że każdy artysta ma swój własny, niepowtarzalny sposób ekspresji, ale patrząc z perspektywy widza, można z pewnością dostrzec pewne cechy wspólne, takie jak minimalistyczne, abstrakcyjne i symboliczne spojrzenie na świat, kosmos i ludzi jako jego integralną część. Być może poziom abstrakcji jest wyższy w przypadku starszych pokoleń artystów, zwłaszcza w przypadku Sirje Runge, której głównym środkiem wyrazu jest światło i kolory unoszące się w niebie.
Z drugiej strony abstrakcyjne pejzaże wypełnione geometrycznymi obiektami przedstawione przez Mari Kurismaa wydają się być bardziej przyziemne, ale nadal silnie wyrażające poczucie przestrzeni i światła. Natomiast Marje Taska łączy racjonalną, matematyczną wręcz geometrię z orientalnymi symbolami. Dlatego też to, co tutaj obserwujemy, może być różnymi filozofiami, ale cele pozostają te same.
Mamy wrażenie, że młodsi artyści bardziej koncentrują się na konkretnym przesłaniu i narracji. Powiedzielibyśmy, że być może wspólną cechą wyróżniającą wszystkich artystów w naszej kolekcji jest ich koncepcyjne podejście z silnym naciskiem na estetykę wizualną.
MW: Na ile wasza kolekcja jest estońska? Czy można powiedzieć, że pozostaje ona w związku z lokalną tożsamością? Jeśli tak, to jak byście ją zdefiniowali? Czy elementy bałtyckie, doświadczenia radzieckie, relacje z naturą, klimat i ekologia, a także doskonałość w nowych technologiach nadal stanowią jej silną część? Czy znajdują one odzwierciedlenie w dziełach znajdujących się w waszej kolekcji lub w praktyce artystów, którzy przyciągają waszą uwagę?
E&MK: Większość dzieł w naszej kolekcji została stworzona przez uznanych estońskich artystów, co sprawia, że jest ona rzeczywiście dość estońska, ponieważ bez wątpienia stanowi część narodowego dziedzictwa artystycznego. Dotyczy to zwłaszcza dzieł pochodzących z drugiej połowy ubiegłego wieku. Wiele z nich reprezentuje abstrakcyjną sztukę geometryczną, wykazuje wpływ pop-artu lub jest zakorzenionych w rosyjskiej awangardzie dwudziestego wieku. Można je również postrzegać jako przejawy optymizmu technologicznego, kosmologii, a także rodzimych kultur i religii.
W okresie radzieckim Estonia była często postrzegana jako „radziecki Zachód” ze względu na bliskość krajów skandynawskich i nasze silne więzi z krewnymi, którzy wyemigrowali. Historia estońskiej sztuki współczesnej była świadkiem licznych ruchów artystycznych i inicjatyw, które testowały granice tolerancji aparatu radzieckiego. Symboliczne podteksty, ucieczka na meta-poziomy i uniwersalne tematy oparte na introspekcji dotyczącej ludzkości stanowiły w tamtym czasie sposób na zbliżenie się do wolności i praktykowanie autoekspresji. Nawet jeśli reżim wydawał się w Estonii nieco mniej rygorystyczny, należy pamiętać, że KGB było zawsze obecne i czujne.
Jeśli chodzi o najbardziej współczesną część kolekcji, uważamy, że potrzeba jeszcze trochę czasu, aby ją ugruntować i wprowadzić do bardziej systematycznych klasyfikacji lub kanonów.
MW: Czy jesteście zainteresowani wprowadzeniem swojej kolekcji na krajowy i międzynarodowy rynek sztuki?
E&MK: Właściwie byłoby ciekawie podjąć wyzwanie na rynku międzynarodowym, prezentując estońską sztukę abstrakcyjną z czasów radzieckich, ponieważ było to zjawisko fascynujące nie tylko pod względem politycznym, ale także estetycznym.
MW: Jak postrzegacie przyszłość swojej kolekcji pod względem jej „życia” i rozpowszechniania? Czy rozważaliście nadanie jej profilu odpowiadającego aktualnym palącym problemom świata, takim jak polityka, ekologia itp.? Czy zwiększenie widoczności i dostępności kolekcji jest częścią waszej strategii kolekcjonerskiej?
E&MK: Lubimy powracać do dzieł sztuki, które dotychczas nabyliśmy. Prowadzi to nas do interesujących wniosków, przemyśleń i emocji, a często pozwala oderwać myśli od codzienności. Bardzo cieszymy się również za każdym razem, gdy otrzymujemy opinie na temat naszych własnych pomysłów i wyborów odzwierciedlonych w kolekcji. Dlatego z entuzjazmem bierzemy udział w wystawach, targach sztuki i innych mniej formalnych inicjatywach artystycznych.
Pamiętnym wydarzeniem, w którym uczestniczyliśmy z niektórymi dziełami z naszej kolekcji, była wystawa Growing Out? Growing Up? Contemporary Art Collecting in the Baltics (“Wyrastanie? Dorastanie? Kolekcjonowanie sztuki współczesnej w krajach bałtyckich”) zorganizowana w Centrum Sztuki Zuzeum w Rydze w 2022 roku. Jej celem było zjednoczenie prywatnych kolekcjonerów z Estonii, Łotwy i Litwy w ramach jednej zbiorowej wystawy.
W zeszłym roku wraz z innymi kolegami z regionu bałtyckiego wzięliśmy udział w sekcji kolekcji prywatnych i instytucjonalnych podczas targów sztuki ArtVilnius. Dało to ogląd na szeroki wachlarz praktyk kolekcjonerskich i tendencji, które kształtują narracje kulturowe tego konkretnego terytorium. Obecnie Kai Art Center w Tallinie organizuje dużą wystawę indywidualną poświęconą Sirje Runge, na której znajduje się również jeden z naszych obrazów.
Jeśli chodzi o przyszłość, nie mamy konkretnego planu ani nie skupiamy się na żadnych konkretnych motywach. Bardzo cenimy myślenie koncepcyjne, alegorie, symbole, podteksty, a czasem ironię, a także ciekawe, oryginalne metody tworzenia sztuki. Przede wszystkim jednak koncentrujemy się na atrakcyjności wizualnej dzieł i pięknie, które reprezentują.
“Bardzo cenimy myślenie koncepcyjne, alegorie, symbole, podteksty, a czasem ironię, a także ciekawe, oryginalne metody tworzenia sztuki. Przede wszystkim jednak koncentrujemy się na atrakcyjności wizualnej dzieł i pięknie, które reprezentują.”
Przedsięwzięcie finansowane w ramach Krajowgo Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności (KPO) ze środków Unii Europejskiej – NextGenerationEU w ramach inwestycji A2.5.1 “Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”.
