[polska wersja językowa poniżej]
Conceived as both an artistic and scientific inquiry, the group exhibition Down Deep: Living Seas, Living Bodies questions what it means to “become ocean.” Curators Joseph Constable, Eulalia Domanowska, and Joanna Gemes collaborate with the Institute of Oceanology of the Polish Academy of Sciences and the University of Gdańsk, weaving connections between artistic practices and marine ecology, and moving beyond contemporary art to create an interdisciplinary dialogue.
Installed along the shores of the Baltic Sea, the exhibition at the State Art Gallery (PGS) in Sopot does not allow itself to be simply contemplated: it resists, withdraws its surface, and in that very evasion reveals itself as a ruin in motion – the ruins of an oceanic presence. It seems that the oceans bear witness to prehistory. Swimming in the sea is one of those experiences that gives the impression that infinity can open itself before humanity. And infinity is precisely the ocean that surrounds us, as well as the amniotic water that once enveloped us. Within it lies the memory of vanished civilisations. One might even say that it is a vast ruin of all the cultures that have emerged on Earth.
“Infinity is precisely the ocean that surrounds us, as well as the amniotic water that once enveloped us. Within it lies the memory of vanished civilisations.”
In The Use of Ruins: Obsidional Portraits, Jean-Yves Jouannais retraces world history through collapsed cities, offering a panorama of humans obsessed with debris – figures of victors and vanquished alike, witnesses to destroyed spaces. He describes ruined cities and composes, upon the debris of our memory, an inventory in which ruins endlessly collide. Transposed to the ocean, this thinking of ruins becomes an ontological condition of the sensible: what we call “the sea” is the palimpsest of the ruins of all our histories. Each wave, carrying the memory of a collapse, generates foam that rises to the surface, bearing the imprint of a lost world. The works in the exhibition, like shelters of shadows, seem to respond to Jouannais’s movement. They do not present forms; they reactivate ruins of forms – figures that unravel the moment one tries to fix them in meaning. It is as if the sea, as an “incarnated ruin,” turns the artwork into an originary paradox: at once visible and already out of reach, memory and forgetting, presence and disappearance simultaneously. The surface of the water reenacts the very condition of any ruin: it refracts and denies, dissolving the unity of the world and the individual into an irreducible flux. In contemplating these works, we perceive fewer objects than resonances of ruins, insistences of the process of decomposition.
Agnieszka Kurant, in her work Morski ogród – ogród chemiczny (“Marine Garden – Chemical Garden”), questions invisible networks that evoke living systems – organic ruins. In Superflex’s video on Hunga Tonga, the eruption unfolds as a cycle of creation and destruction, a ruin in perpetual becoming, where the ocean itself is both origin and collapse. Here, the sea appears as a revealer of ruins that nothing can fix. It is the primary obstacle to any stabilised narrative, but also the element that exposes the impossibility of “possessing” an image or a form. It is a radical otherness that denies appropriation, leaving us facing a presence whose meaning is always suspended.
The exhibition brings together around thirty artists from across Europe, the Americas, Asia, and Oceania. Another fascinating work is a three-dimensional image (3D glasses required) by Goshka Macuga. We plunge into the depths in search of traces of life – perhaps those “ruins of life” that also appear nearby in Yan Tomaszewski’s work Fluviale Beasts (2025), which imagines hybrid aquatic creatures, echoes of our humanity diluted within the flows of the living world. Finally, Jean Painlevé’s film Let Us Dive into a Great Bath with an Octopus acts as the archaic core of the entire exhibition, a ruin of the original gaze: a radically different life, revealed in its strangeness, preserving the unknown and the uncontrollable. The octopus escapes all narration and metaphor, remaining an alien presence. It took humanity a long time to learn how to swim – not on a boat, a skiff, or a ship, but by swimming itself, carried on its own shoulders. J.-P. Brisset, the great specialist in swimming methodology, writes in his Swimming Course that one must become frog, fish, and shellfish. As in the film by Chilean artist Sebastián Calfuqueo, Kowkülen (“Liquid Being”, 2020). Even if we are not fish but terrestrial animals, we are also stone, tree, and cloud.
The work that culminates the exhibition, seeming to pour its waters from the upper floors to the lower ones, is La Mer (“The Sea”) by Ange Leccia (Amiante Beach, Nonza, Corsica). It functions as a principle of rupture and renewal of meaning at the heart of the oceanic discourse. Leccia’s film is not a simple representation of waves: it rests on a radical reversal of perspective. The camera is rotated, and the image of the sea unfolds vertically, transforming the horizon into depth and waves into moving mountains. Foam and backwash, projected endlessly, become an abstraction of oceanic movement – a rhythmic, almost pulsating imprint. The sea is not seen as a recognisable exterior, but as a hypnotic oscillation of repetition, a “war machine,” as Deleuze might have said, that dissolves reference points. This gesture makes tangible the idea that the sea is a living ruin, a space that ceaselessly recomposes and unravels before our eyes, subverting our perceptual expectations.
In the Sopot exhibition, the sea, the ocean, and water in general are not subjects, but conditions of seeing: a space where ruin does not appear as fixed, but as discontinuous flux – debris of meaning and bodies. The works loosen the idea of a stable subject to allow traces, residues, and fractured histories to emerge: ruins in the Jouannaisian sense of the term. The artworks become living vestiges. They do not settle; they float, oscillating like echoes. Perhaps this is where the exhibition’s gesture finds its deepest truth: not as a collection of images, but as a rustling of reference points – a reminder that art, like the sea, is a ruin that persists.
Written by Malgorzata Perigot-Grygielewicz
“This is where the exhibition’s gesture finds its deepest truth: not as a collection of images, but as a rustling of reference points – a reminder that art, like the sea, is a ruin that persists.”
Down Deep: Living Seas, Living Bodies
October 30, 2025 – April 4, 2026
Państwowa Galeria Sztuki (PGS) in Sopot
Ocean i jego ruiny
„W głębi: Żyjące morza, żyjące ciała” w PGS w Sopocie
Stworzona jednocześnie jako badanie artystyczne i naukowe, wystawa zbiorowa W głębi: Żyjące morza, żyjące ciała stawia pytanie o to, co znaczy „stać się oceanem”. Kuratorzy Joseph Constable, Eulalia Domanowska i Joanna Gemes współpracują z Instytutem Oceanologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetem Gdańskim, splatając praktyki artystyczne z ekologią morską i wychodząc poza ramy sztuki współczesnej ku dialogowi interdyscyplinarnemu.
Zlokalizowana na brzegu Morza Bałtyckiego, wystawa w Państwowej Galerii Sztuki (PGS) w Sopocie nie daje się po prostu kontemplować: stawia opór, usuwa swoją powierzchnię i właśnie w tym wycofaniu odsłania się jako ruina w ruchu – ruina obecności oceanicznej. Można odnieść wrażenie, że oceany są świadkami prehistorii. Pływanie w morzu należy do tych doświadczeń, które dają poczucie, że przed człowiekiem otwiera się nieskończoność. A nieskończonością jest właśnie ocean, który nas otacza, podobnie jak wody płodowe, które niegdyś nas obejmowały. To w nim zapisana jest pamięć zaginionych cywilizacji. Można wręcz powiedzieć, że jest on wielką ruiną wszystkich kultur, które powstały na Ziemi.
“Nieskończonością jest właśnie ocean, który nas otacza, podobnie jak wody płodowe, które niegdyś nas obejmowały. To w nim zapisana jest pamięć zaginionych cywilizacji.”
W książce The Use of Ruins: Obsidional Portrait (“Użycie ruin. Portrety obsydionalne”) Jean-Yves Jouannais odtwarza historię świata poprzez obrazy upadłych miast, kreśląc panoramę ludzi zafascynowanych gruzami – zarówno zwycięzców, jak i pokonanych, świadków zniszczonych przestrzeni. Opisuje miasta w ruinie i tworzy, na gruzach naszej pamięci, inwentarz, w którym ruiny nieustannie się ze sobą zderzają. Przeniesiona na ocean, refleksja nad ruinami staje się ontologicznym warunkiem tego, co zmysłowe: to, co nazywamy „morzem”, jest palimpsestem ruin wszystkich naszych historii. Każda fala, niosąc pamięć jakiegoś załamania, wytwarza pianę unoszącą się na powierzchni – ślad utraconego świata. Dzieła prezentowane na wystawie, niczym schronienia cieni, zdają się odpowiadać na ten ruch myśli Jouannais’a. Nie pokazują form, lecz reaktywują ruiny form – figury, które rozpadają się w chwili, gdy próbujemy przypisać im jednoznaczne znaczenie. Jakby morze, jako „ruina wcielona”, czyniło z dzieła sztuki paradoks pierwotny: jednocześnie widzialne i już nieuchwytne, pamięć i zapomnienie, obecność i znikanie. Powierzchnia wody odgrywa samą kondycję każdej ruiny: załamuje i neguje, rozpuszczając jedność świata i podmiotu w nieredukowalnym przepływie. Kontemplując te prace, postrzegamy mniej obiekty, a bardziej rezonanse ruin – uporczywe trwanie procesu rozkładu.
Agnieszka Kurant w pracy Morski ogród – ogród chemiczny bada niewidzialne sieci przywodzące na myśl systemy żywe – organiczne ruiny. W filmie kolektywu Superflex poświęconym erupcji Hunga Tonga wybuch ukazuje się jako cykl tworzenia i destrukcji, ruina w nieustannym stawaniu się, w którym ocean jest zarazem początkiem i zapadnięciem się. Morze jawi się tu jako ujawniające ruiny, których nic nie jest w stanie ustabilizować. Jest ono podstawową przeszkodą dla każdej ustalonej narracji, a zarazem żywiołem, który odsłania niemożność „posiadania” obrazu czy formy. To radykalna inność, odmawiająca zawłaszczenia i pozostawiająca nas wobec obecności, której sens zawsze pozostaje zawieszony.
Wystawa gromadzi około trzydziestu artystek i artystów z Europy, obu Ameryk, Azji i Oceanii. Jedną z fascynujących realizacji jest trójwymiarowy obraz (wymagający użycia okularów 3D) autorstwa Goshki Macugi. Zanurzamy się w głębiny w poszukiwaniu śladów życia – być może tych „ruin życia”, które odnajdujemy także w pracy Yana Tomaszewskiego Fluviale Beasts (2025), wyobrażającej hybrydyczne istoty wodne, echa naszej ludzkości rozproszonej w przepływach świata żywego. Film Jeana Painlevé Let Us Dive into a Great Bath with an Octopus (“Zanurzmy się w wielkiej kąpieli z ośmiornicą”) działa natomiast jak archaiczne jądro całej wystawy – ruina pierwotnego spojrzenia: radykalnie odmienne życie, ukazane w swej obcości, zachowujące to, co nieznane i niekontrolowalne. Ośmiornica wymyka się wszelkiej narracji i metaforze, pozostając obcą obecnością. Człowiek długo uczył się pływać – nie na łodzi, barki czy statku, lecz wpław, na własnych barkach. J.-P. Brisset, wielki specjalista od metodologii pływania, pisał w swoim Kursie pływania, że trzeba stać się żabą, rybą, mięczakiem. Podobnie jak w filmie chilijskiego artysty Sebastiána Calfuqueo Kowkülen (Liquid Being) z 2020 roku. Nawet jeśli nie jesteśmy rybami, lecz zwierzętami lądowymi, jesteśmy także kamieniem, drzewem i chmurą.
Dziełem kulminującym wystawę, zdającym się wylewać swoje wody z wyższych kondygnacji ku niższym, jest La Mer (“Morze”) Ange’a Leccii (plaża Amiante w Nonza, Korsyka). Praca ta działa jak zasada pęknięcia i ponownego ustanowienia sensu w samym centrum oceanicznego dyskursu. Film Leccii nie jest prostym przedstawieniem fal: opiera się na radykalnym odwróceniu perspektywy. Kamera zostaje obrócona, a obraz morza rozwija się wertykalnie, zamieniając horyzont w głębię, a fale w ruchome góry. Piana i przybój, projektowane bez końca, stają się abstrakcją ruchu oceanicznego – rytmicznym, niemal pulsującym śladem. Morze nie jawi się jako rozpoznawalna zewnętrzność, lecz jako hipnotyczna oscylacja powtórzenia, „maszyna wojenna”, powiedziałby Deleuze, która rozpuszcza punkty odniesienia. Gest ten czyni namacalną ideę morza jako żywej ruiny – przestrzeni, która nieustannie się rekonstruuje i rozpada na naszych oczach, podważając nasze percepcyjne oczekiwania.
“Właśnie tutaj gest wystawy odnajduje swoją najgłębszą prawdę: nie jako zbiór obrazów, lecz jako szmer punktów odniesienia, przypomnienie, że sztuka – podobnie jak morze – jest ruiną, która trwa.”
Na wystawie w Sopocie morze, ocean i woda nie są tematami, lecz warunkami widzenia: przestrzenią, w której ruina nie jawi się jako coś stałego, lecz jako nieciągły przepływ – szczątki znaczeń i ciał. Dzieła rozluźniają pojęcie stabilnego podmiotu, pozwalając wyłonić się śladom, resztkom i pofragmentowanym historiom – ruinom w sensie jouannaisowskim. Prace stają się żywymi reliktami. Nie osiadają – unoszą się, oscylują niczym echa. Być może właśnie tutaj gest wystawy odnajduje swoją najgłębszą prawdę: nie jako zbiór obrazów, lecz jako szmer punktów odniesienia, przypomnienie, że sztuka – podobnie jak morze – jest ruiną, która trwa.
Tekst: Malgorzata Perigot-Grygielewicz
W głębi: Żyjące morza, żyjące ciała
30 października 2025 – 4 kwietnia 2026
Państwowa Galeria Sztuki (PGS) w Sopocie
